غار علي‌صدر تنها غار تالابي ايران و از معدود غارهاي آبي جهان است. اين غار در ارتفاعات ساري قيه نزديك روستاي عليصدر (يا علي سرد) شهرستان كبود راهنگ (استان همدان) واقع شده است. ارتفاع غار از سطح دريا ۲۱۰۰ متر است. محوطه غار دالان‌هاي پيچ در پيچ و دهليزهاي متعددي دارد.

     از مجموعه رشته آبها، درياچه بزرگي در درون غار بوجود آمده و از اين رو نفوذ به عمق غار تنها با قايق ميسر است. غار علي‌صدر يكي از ديدني‌هاي جهانگردي استان همدان است.

زمين شناسان قدمت سنگهاي اين غار را به دوره ژوراسيك از دوران دوم زمين شناسي (۱۹۰-۱۳۶ ميليون سال قبل) نسبت مي‌دهند

مردم روستاي علي صدر و روستاهاي اطراف، از قديم الايام به وجود اين غار پي برده بودند و از آب آن بهره برداري مي‌كردند. تا اينكه در۵ مهرماه ۱۳۴۲ شمسي گروهي ۱۴ نفره از اعضاي هيئت كوه نوردي همدان، غار علي صدر را مورد بازديد و كاوش قراردادند و توانستند با وسايل ابتدايي، مانند فانوس و تيوپ لاستيكي، مسافتي از غار را طي كنند. در سال ۱۳۴۶ با پخش خبر كشف اين غار شگفت انگيز و بي انتها درسطح رسانه‌هاي ملي، سيل محققان، كوه نوردان و علاقه مندان به آثار طبيعي به سوي آن سرازير شد.

 

در سال ۱۳۵۲ كوه نوردان همدان دهانه و ورودي غار را به قطر ۵۰ سانتي متر تعريض كردند و از سال ۱۳۵۴ استفاده عمومي از غار عليصدر آغاز شد. از آن روز تاكنون جهت سهولت بازديد و رفاه حال گردشگران كارهاي زيادي درون غار انجام شده كه علاوه بر افزايش طول مسير آبي براي قايقراني، مسيرهايي در خشكي به مسير بازديد افزوذه گشته كه مناظر جديد و بديعي را در جلوي ديدگان مشتاق گردشگران قرار مي‌دهد.

 

دهانه اصلي غار عليصدر در روستاي عليصدركه مربوط به شهرستان كبود راهنگ مي‌باشد قرار دارد۰ هم چنين اين غار در فاصله ۷۵ كيلومتري شمال غربي همدان در كوههاي زاگرس مطابق طول جغرافيايي ۱۵٫۳ درجه و ۳۵٫۱۸ درجه و عرض جغراقيايي ۱۸٫۸ درجه و ۴۸ درجه و ارتفاع ۱۹۸۰ متر از سطح دريا واقع شده‌است. اين منطقه داراي آب و هواي نيمه خشك است و ميزان متوسط بارش سالانه ۳۰۰ ميلي ليتر است. رشته عليصدر قسمتي از واحدهاي شكل گرفته درغرب ايران موسوم به تشكيلات متعلق به دوران ژوراسيك است و با رشته‌هاي متناوب از شيستها و سنگهاي شني در لا به لاي پايه آن و يك رشته از تركيبات آهكي كه مثل خاك رس خاكستري تيره بوده و به صورت لايه‌هاي نازك روي شيستها قرار گرفته و يك لايه سبكتر از كريستالهاي آهكي در بالا قرار گرفته‌است كه محصول تغييراتي است كه ناشي از حرارت و فشار بالا مربوط به فعاليتهاي آتشفشاني در غرب رشته كوه عليصدر است.

منبع : پايگاه جامع ايران گردي و جهان گردي


ماسوله در ۵۵ كيلومتري رشت در استان گيلان قرار دارد. اين شهر در ناحيه‌اي كوهستاني و جنگلي در دامنه‌اي صخره‌اي با وسعت ۱۶ هكتار و ارتفاع ۱۰۵۰ متر از سطح درياي آزاد ساخته شده‌است. ماسوله در ۳۲ كيلومتري جنوب غربي شهرستان فومن قرار دارد و از غرب به خلخال، از شمال به ماسال و از جنوب به طارم محدود است.

 اين شهر طي شماره ۱۰۹۰ در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.

اين شهرك هم اكنون رويارو با مسائلي مانند ريزش سنگ، سيل، رانش زمين، زمين‌لرزه، تصرف به منظور توسعه عمراني و انساني و تخريب و ... مي‌باشد.

زبان مردم ماسوله تالشي است.

ماسوله داراي محله‌هاي ريحانه بر، خانه بر، مسجدبر، كشه سر و اسد محله است.

قلل مهم ماسوله عبارت‌اند از: شاه‌معلم (شامولوم)، آسمانكوه، لاسه سر، تروشوم و كله قندي. كه قله شاه معلم با ارتفاع ۳۰۵۰ متر بلندترين نقطه استان گيلان مي‌باشد.

نمايي از كوه هاي شاه معلم

منبع:پايگاه گردشگري ايران


درياچه نمك حوض سلطان در ۴۰ كيلومتري شمال شهرستان قم و ۸۵ كيلومتري جنوب تهران  و در حاشيه بزرگراه تهران- قم قرار دارد. اين درياچه به مساحت تقريبي ۲۴۰ كيلومتر مربع در شمال شرق شهرستان قم واقع شده‌است و رشته كوه‌هاي البرز درشمال آن قرار دارد.

وسعت و شكل درياچه متناسب با ورود آب و ميزان بارندگي آن درفصول مختلف سال متفاوت است. درمواقع بارندگي و ذوب برفهاي ارتفاعات اطراف، چون بر ميزان آب ورودي افزوده مي‌شود، وسعت آن زياد و در غير از اين ايام، وسعت آن كم مي‌شود. بدين ترتيب سطح آب درياچه پيوسته در نوسان است. اين درياچه از دو چالهٔ جدا از هم تشكيل شده‌است. چالهٔ غربي به نام حوض سلطان و چاله شرقي به نام حوض مره‌است كه به‌وسيله يك آبراهه به هم وصل مي‌شوند. در فصول پر آب ابتدا چاله مره پر مي‌شود و سپس آب اضافي وارد حوض سلطان مي‌شود.
 

در گذر از اتوبان تهران-قم اين درياچه سفيدرنگ را مي بينيد، اگر با طبيعت و شگفتي‌هاي آن بيگانه باشيد، تنها نظر ساده‌اي به آن انداخته و گذشته‌ايد و اگر اهل طبيعت باشيد ذهنيت‌هايي چون مرداب باتلاق و نمك و... شما را از نزديك شدن و حتي يك برنامه پياده‌روي ساده در اطرافش بر حذر مي‌دارد  و ذهنيت نمك و... مخصوصا دركنار جاده بودنش درياچه را به صورت يك منظر ساده و يك برنامه خسته‌كننده تداعي مي‌كند ولي اگر دل به دريا بزنيد و سفري به اين درياچه داشته باشيد نه تنها اين ذهنيت شكسته مي شود، بلكه يك راهپيمايي به يادماندني در كوير و درياچه خواهيد داشت، راهپيمايي از نوع ديگر در ميان درياچه و آب. از كنار جاده تا شروع پياده‌روي در داخل آب حدود 1.5 ساعت راه مي‌باشد. (كه بسته به ماه اجراي برنامه، ساحل درياچه تا حدودي عقب يا جلو مي‌رود) در ضمن بهتر است در طرف ديگر درياچه نقطه‌اي نشان شود تا مسير دچار انحراف نشود (در صورت عدم وجود قطب‌نما و GPS) قبل از درياچه با زمين بسيار هموار و بدون برجستگي روبه‌رو مي‌شويم كه بسيار زيبا مي‌باشد. با رسيدن به كرانه درياچه ابتدا با زمين كمي گل روبه‌رو مي‌شويم كه جاي هيچ نگراني از مرداب و فرورفتگي زياد نخواهد بود. سپس وارد درياچه خواهيم شد كه شروع پياده‌روي در داخل درياچه مي‌باشد. عمق آب در فصل مناسب برنامه حداكثر تا زير زانو مي‌باشد. كف درياچه برخلاف انتظار بسيار سفت و از بلورهاي نمك تشكيل شده است و آب درياچه بسيار زلال مي‌باشد. بهترين مسير جهت پياده‌روي عرض درياچه مي‌باشد. مدت زمان طي كردن عرض درياچه به طور متوسط حدود 5 ساعت مي‌باشد. با رسيدن به طرف ديگر درياچه مي‌توانيد از همان مسير برگرديد يا به جهت ديگر تغيير مسير داده يا هر نوعي كه مايل هستيد برنامه را طرح‌ريزي كنيد و از درياچه لذت ببريد. در پايان برنامه تعجب‌ مسافران گذري از وضعيت نمكي (شوره زده) شما قابل توجه مي‌باشد. به همراه داشتن لباس و كفش اضافه در اين برنامه الزامي مي‌باشد تا با خيال راحت دل به آب زده و از قدم زدن در داخل درياچه لذت كافي ببريد. آب موجود در محل، جهت شرب مناسب نمي‌باشد. آب به ميزان كافي به همراه خود داشته باشيد. بهترين زمان با توجه به شرايط جوي و ميزان مناسب حجم آب درياچه جهت اجراي برنامه اواخر اسفند و اوايل فروردين مي‌باشد. ديرتر از اين زمان با كم شدن آب و گرم شدن هوا مواجه خواهيد شد.
 

سالهاي دور راه عبور زائران ثامن الحجج از بازارچه نواب و كوي قيصريه بطرف گذرگاهي كه اكنون آنرا قدمگاه مي نامند بوده است و محل فعلي حسينيه بصورت خرمنگاهي بوده است كه مردم از آن جهت كوبيدن خرمن بهره مي بردند و پس از جمع آوري محصولات در ايام محرم در اين مكان تعزيه مي خواندند با گذشت زمان در اطراف اين خرمن سكوهاي خاكي ساختند كه كاروانها جهت اطراق و پياده كردن مال التجاره خود استفاده مي كردند با عنايت به اينكه محل عبور كاروانها از وسط اين محوطه بوده است اينجا مكاني پر تردد بوده است و هر روز عده كثيري زائر و مسافر در اين مكان بيتوته ميكردند. در آن ايام پير غلامي از عاشقان خاندان عصمت و طهارت و مشتاق زيارت اباعبدالله و ابوالفضل العباس به نام قنبر آهنگر قصد عزيمت به كربلا را مي نمايد. با توجه به مسافت طولاني و مشقتهايي كه پياده رفتن به كربلا داردبا قمر بني هاشم حضرت اباالفضل العباس(ع) نجوامي نمايد و از باب الحوائج مي طلبد كه اگر من توفيق زيارت را يافتم و سالم به شهر خودم برگشتم در همين محل فعلي حسينيه كه قبلاٌ محوطه خاكي بيش نبوده است جهت خدمت به زائران خانه اي مي سازم  و شبها با روشن كردن شمع موجبات ترضي خاطر زائران و مسافران را فراهم مي كنم.

پس از بازگشت خانه اي حقير و گلي مي سازد و بنابه عهد خود آنرا خانه عباس مي نامد و شبها در آن خانه در فراق زيارت باب الحوائج به نيت خدمت به زائران امام رضا (ع) شمع روشن مي كند. كم كم اين خانه كوچك گلي قبله حاجات مردم مي شود و هر كس مشكلي دارد رو به سوي صاحب اين خانه مي كند و با عنايت حق حاجتش روا مي شود و به يمن حرمت و استجابت ها خيٌريني در اطراف اين خانه طاق هايي از گل و چوب بنا مي كنند و در ايام محرم جهت تماشاي تعزيه از آن بهره مند مي شوند و با كمك اهالي در وسط اين فضا سقاخانه اي مي سازند ودر كنار آن آب انباري كه بوسيله تلمبه هاي دستي سقاخانه را تغذيه مي كند با گذشت ساليان متمادي بارها بناهاي ساخته شده قبلي تخريب و ساختمانهاي جديد احداث مي شود و بجاي خانه گلي كه در محل سالن زنانه فعلي است حسينيه ساخته مي شود.چند سالي پيش از انقلاب شكوهمند اسلامي به همت مردم و طرح و نقشه آهنگر طراحي زحمت كش و صاحب فكر بنام محمد علي نوري بناي فعلي حسينيه احداث ميگردد و هر سال بخشي از ]ن تكميل و مورد استفاده قرار ميگيرد و همچنين همت مرحوم حاج علي اكبر روشنفكر يكي از پير غلامان اين حسينيه در احداث بناي فعلي حسينيه از سال 1347 آغاز كرده است ستودني است.


بقعه محمد بن جعفر طيار (ع) در فاصله پنج كيلومتري شهر دزفول ، در شهركي به اين نام قرار دارد و يكي از زيارتگاه هاي مهم شهرستان دزفول به شمار مي رود .
صاحب بقعه فرزند جعفر طيار برادر امام علي عليه السلام و داماد امام علي عليه السلام (شوهر ام كلثوم) است كه در سال ۱۹ هجري قمري در جنگي كه براي فتح شوشتر در اين منطقه صورت گرفته بود به همراه سپاه اسلام به عنوان يكي از فرماندهان سپاه اسلام به اين منطقه آمده بود .


معماري بقعه

بقعه داراى گنبدى ۱۲ ترك است كه با كاشى سبز رنگ ساده و يكرنگ تزئين شده اند ،اين گنبد با حاشيه بندى كاشى هاى ترك ها و نقش و نگار هندسى و حاشيه سياه رنگ و لچكى سفيد و نقوش منظم و قرينه سازى جلوه ويژه و زيبايي دارد.
ورودى بقعه از سمت شمال است و داراى دو شبستان در طرفين مقبره است . ضريح مقبره در قديم چوبي بوده است ولي در سال هاي اخير ضريحي فلزي با نقش و نگارهاي زيبا نصب شده است.

بقعه محمد بن جعفر عليه السلام دزفول

بقعه در وسط باغ بزرگي احداث شده و در اطراف آن آرامگاه هايي از اشخاص و شخصيت هاي دزفول وجود دارد. در اطراف هر يك از ايوانهاى اطراف بنا دو غرفه و پلكان وجود دارد . طاقهاى غرفه ها و ورودي هاى پلكان با تكه كاشيهاى سبزرنگ تزئين شده اند قرار گيري بقعه در ميان درختان كهنسال و سرسبز كُنار جلوه و آراستگى خاصى دارد و از زيبايى و جلالى خاصي برخوردار است . دو درخت كنار روبروي بقعه وجود دارد كه قدمتي يكي از آنها به ۸۰۰ و ديگري به ۷۵۰ سال مي رسد.
بقعه محمد بن جعفر يك ورودي قديمي داشته كه سر در ورودى با كاشيهاى سياه و سفيد و فيروزه اى مربع شكل زينت داده شده و داراي بدنه آجرى قديمى است و در بالاي آن تاريخ كاشيكارى ۱۳۱۲و۱۳۵۱ به چشم مي خورد و مربوط به اواخر دوره قاجاريه است . دو مناره گلدسته ازنوع مناره هايى كه بر فراز طاق ورودىبناي بقعه ساخته اند بر روى سردر حياط نيز با كاشيهاى آبى رنگ وجود دارند . در كنار اين ورودي ۴ درخت قديمي كنار قرار دارد كه به “چهار خواهر” معروفند و مردم اعتقاد خاصي به بستن دخيل و پارچه و نذر و نياز به آنها دارند . در ميدان جلوى ديوار قديمي باغ تعدادى كنار سرسبزوكهنه بر زمينهاى چمنى سايه انداخته اند كه محل نشستن و تفرج مردم است .

بقعه محمد بن جعفر عليه السلام دزفول

با طرح هاي توسعه محوطه بقعه مجمد بن جعفر ورودي قديمي آن در وسط محوطه فعلي قرار گرفته است و از قدمت بنا حكايت مي كند. در فضاي باز حياط جلوي بقعه حوض زيبا و بزرگي وجود دارد . حضور آب ، سبزي درختان كنار (كنار به درختي معنوي و مقدس در فرهنگ قديم مشهور است) و نماي زيباي بقعه ، فضاي معنوي زيبايي را به وجود آورده كه فرصت مغتنمي براي هر خسته دلي ايجاد مي كند تا در جو معنوي آن ، آرام گيرد.
در خصوص تأييد وجود اين بقعه در شهرستان دزفول در كتاب تذكرةالاخيار و مجمع الابرار مطالبي آورده شده و عبداللطيف خان شوشترى نيز در مورد محمد بن جعفر (ع) گفته است : در جنگ فتح شوشتر ، محمدبن جعفر طيار به سختي زخمي شده بود و در بازگشت به دزفول دعوت حق را لبيك گفته و در آنجا در خارج شهر مدفون شد .
در حال حاضر اين بقعه يكي از جاذبه هاي گردشگري و زيارتي دزفول به شمار مي رود و مردم زيادي از سراسر استان و شهرستان دزفول به خصوص در فصل بهار از اين مكان زيارتي – سياحتي بازديد مي كنند.

بقعه محمد بن جعفر عليه السلام در ايام محرم :
در قسمتي از محوطه اين بقعه نخلستاني قرار دارد و با توجه به ارادت مردم دزفول به صاحب اين بقعه در روز اربعين كاروان بزرگي از عزاداران حسيني پاي پياده از مركزشهر دزفول به آستانه مشرف شده و به ياد عاشورا وكاروان اسيران در نخلستان بقعه به عزاداري ، ذكر مصيبت و تعزيه مي پردازند. و در طول ايام محرم نيز اغلب مراسمات عزاداري شهرك محمد بن جعفر (ع) در اين مكان برگزار مي شوند.

بقعه محمد بن جعفر عليه السلام دزفول

از بركت حضور بقعه محمد بن جعفر ، اين شهرك با داشتن بيشترين افراد تحصيلكرده دانشگاهي بالاترين سطح تحصيلات در ميان شهرك هاي منطقه را دارا مي باشد.
تهيه و تنظيم : محمد آذركيش
منبع:كتاب الكترونيك ايران شناسي
 


رود كارون پرآب‌ترين و بزرگ‌ترين رودخانه ايران است.

اين رود با طول ۹۵۰ كيلومتر طولاني‌ترين رودي ا‌ست كه تنها در داخل ايران قرار دارد و در عين حال تنها رودخانه ايراني است كه به آبهاي بين‌المللي و اقيانوس‌هاي جهان ارتباط دارد.

كارون تنها رود ايران است كه بخشي از آن قابل كشتيراني است و آب آشاميدني ‌شهر اهواز از رودخانه كارون تامين مي‌شود.

كارون از يك طرف در خرمشهر از طريق مصب خود به اروند رود كه رودخانه‌هاي دجله و فرات از كشور عراق نيز به آن مي‌ريزند وصل مي‌شود و از طرف ديگر به خليج فارس و اقيانوس هند مرتبط مي‌شود.

ايران از طريق اروند رود و كارون مي‌تواند كالاهاي تجارتي را از طريق كشتي و به وسيله حمل و نقل دريايي كه ارزانترين وسيله حمل و نقل كالاست تا شهرستان اهواز و حتي شهرستان شوشتر برساند و در عين حال كالاهاي ايراني را به جهت صادرات از اين شهرستان‌ها تا بنادر بين‌المللي خرمشهر و آبادان و بندر امام (ره) منتقل كند.

رودخانه كارون رودخانه‌اي است كه از نظر ارتفاع سطح آب و عرض و طول و از نظر جريان و گذر آب و عرض و طول مناسب آبخور جهت عبور كشتي‌هاي كوچك به نام لبخ يا مركب در حد و اندازه رودخانه‌هاي دجله و فرات و براي عبور اين قبيل كشتي‌هاي كوچك كاملا مناسب است.

اين رودخانه در زمان قاجار به شدت مورد توجه انگليس قرار گرفت و آنها كه قبلا در رودخانه دجله و فرات سرويس كشتيراني داير كرده بودند اين سرويس حمل و نقل دريايي را از دجله و فرات از طريق رودخانه كارون تا شهرستان اهواز و حتي تا شهرستان شوشتر نيز برقرار كردند.

آن قسمت از رودخانه كارون كه بين بند قير تا خرمشهر واقع شده و شامل مجموعه آب رودخانه‌هاي كارون و دزاست كه كارون بزرگ خوانده مي‌شود و كشتيراني فقط تقريبا در همين محدوده از كارون امكان پذير است. طول اين مسير حدود 190 كيلومتر است.

در حاشيه اين رود تمدن‌هاي بزرگي از ايران شكل گرفته‌است. سرچشمه شاخه‌هاي اصلي كارون (ارمند و بازفت)، زردكوه بختياري در استان چهار محال و بختياري است ولي شاخه‌هاي فرعي آن از كوه‌هاي مختلف سرچشمه مي‌گيرند مانند خرسان از دنا در استان كهگيلويه و بويراحمد و دز از ارتفاعات لرستان.

اين رود، پس از عبور از مناطق كوهستاني و پر پيچ و خم، در منطقه‌اي به نام گتوند وارد دشت خوزستان مي‌شود.

رود كارون در شمال شوشتر به دو شاخه تقسيم مي‌شود كه در جنوب شوشتر به يكديگر متصل مي‌شوند. مهم‌ترين شاخهٔ فرعي كارون، رود دز است كه در شمال اهواز به كارون ملحق مي‌شود.

رود كارون در مرز ايران و عراق، به اروندرود پيوسته و روانه خليج فارس مي‌شود.


سفيدرود دومين رود بلند ايران است. سفيدرود را در باستان رود آمارد مي‌ناميدند.

اين رود از تركيب 2 رود شاهرود و قزل اوزن در شهر منجيل شكل مي‌گيرد و تا ورود به درياي خزر عرض استان گيلان را مي‌پيمايد.

سرچشمه سفيدرود در كوه چهل چشمه كردستان است و به‌ طرف مشرق رفته داخل ناحيه گروس مي‌شود و در اين محل شعبه ديگري به همين اسم كه از كوه‌هاي پنجه‌علي در شمال‌غربي همدان جاري است، ضميمه آن مي‌شود.

در كتب قديم سپيد رود را با نام هاي گوناگون از جمله: سپيدرود، اسفيدرود، اسبيذروذ، سپيذروذ و سفيدرود خوانده‌اند.

بخشي از سپيدرود را كه از آذربايجان مي‌گذرد به تركي قزل‌ايرماق به معناي رود سرخ مي‌خوانند.

نام اين رود در روزگار هخامنشيان و سلوكيان و اشكانيان و ساسانيان به نام قوم ايراني كه در كنارش مي‌زيستند و آمارد خوانده مي‌شده‌است.

سد سفيدرود، يا سد منجيل در محل پيوستن دو رود قزل‌اوزن و شاهرود و در نزديكي شهر منجيل ساخته شده و براي تنظيم آب اين دو رود براي كشاورزي در دشت گيلان و نيز توليد برق به كار مي‌رود.

اين سد در هنگام ساخت و اوايل دوره بهره‌برداري به سد سفيدرود معروف بود و از سال ۱۳۵۷ تاكنون به سد منجيل معروف است.


رود تجن يا گرماب رود، در استان مازندران جاري است.

رودخانه تجن، رودي است كه در شرق شهرستان سرخس جاري است. اين رود از تلاقي دو رود كشف رود و هريرود بوجود آمده است.

اين رودخانه مانند ديگر رودهاي منطقه دائمي نيستند و در فصول سال با تغييرات ميزان ريزش باران، داراي نوسانات زيادي مي‌باشد.

رودخانه تجن بزرگ‌ترين منبع آب سطحي دشت سرخس مي‌باشد.

رود تجن به طول حدود 140 كيلومتر از كوه‌هاي علي خاني، داراب كوه و سركوه از ناحيه كوهستاني هزار جريب در دامنه‌هاي شمالي رشته كوه البرز سرچشمه مي‌گيرد و با گذشتن از شرق شهر ساري، نزديك آبادي خزرآباد، در 25 متري پايين‌تر از سطح آب‌هاي آزاد به درياي خزر مي‌ريزد.

قسمت علياي تجن در بخش هزار جريب در شهرستان نكا و بخش چهاردانگه و دودانگه در شهرستان ساري، جهت عمومي جنوب شرقي ـ شمال غربي و بستري سنگلاخي دارد و ريزابه‌هاي ببرچشمه و آبتيرچاي از ساحل راست و شيرين رود و سفيدرود و لاجيم از ساحل چپ به آن مي‌پيوندند.

همچنين رود دايمي زارِم رود- ظالم‌رود به طول حدود 100 كيلومتر با جهت عمومي شرقي ـ غربي از ريزابه‌هاي سمت راست تجن است و در حدود 16كيلومتري جنوب شهر ساري به آن مي‌پيوندد.

قسمت سفلاي تجن كه از حدود 8 كيلومتري جنوب شهر ساري (نزديك آبادي تنگه لته) آغاز مي‌شود، در بخش مركزي شهرستان ساري با جهت عمومي جنوبي ـ شمالي جريان دارد و بستر آن ماسه‌اي است.

پوشش گياهي حاشيه تجن در قسمت عليا، درختان جنگلي پهن برگ مانند مازو، توسكا، سفيدار، ليكي، آزاد و انجيلي و در قسمت سفلا، انواع گياهان آبزي حاشيه‌اي است.

تجن در منطقه زلزله خيز البرز قرار دارد. در زمين لرزه سال 1314 پانصدمتر از مسير تجن در نزديكي محل دوسله، در حدود 33 كيلومتري جنوب شرقي شهر ساري، بسته شد.


رودخانه جاجرود در ۳۰ كيلومتري شمال شرق تهران واقع است.

اين رودخانه از شمال‌غرب به طرف جنوب شرق جاري است و از منطقه منشا (كوه‌هاي البرز) به ارتفاعات پايين‌تر جريان داشته و وارد سد لتيان مي‌شود.

رودخانه جاجرود داراي ۴۰ كيلومتر طول و ۷۱۰ كيلومتر مربع مساحت حوضه آبريز است.

اين رودخانه يكي از مهم‌ترين رودخانه‌هاي استان تهران است كه مانند رودخانه كرج از كوه‌هاي كلون بستك، در بلندي‌هاي خرسنگ كوه، سرچشمه مي‌گيرد.

شعبه‌هاي فشم، ميگون، دماوند و آهار به اين رود مي‌ريزند. روي اين رودخانه، سدي به نام لتيان ساخته شده و مانند رودخانه كرج از گردشگاه‌هاي زيباي استان تهران است.

اين حوضه آبريز از سمت شمال و غرب به حوضه آبريز  كرج، از سمت شمال و شرق به حوضه آبريز لار، از سمت جنوب به حوضه  آبريز ايوانكى و از سمت جنوب غرب به حوضه آبريز سولقان محدود مى‌گردد.

با توجه به اينكه رودخانه جاجرود تامين كننده  بخشى از آب شرب  و نيروى برق تهران است، مطالعه رسوبشناسى آن اهميت خاصى دارد.

رودخانه جاجرود در شمال شرق تهران با روند شمال غربى- جنوب شرقى جريان  داشته و به درياچه سد لتيان مى‌ريزد.


رود اترك از كوه‌هاي هزار مسجد در خراسان سرچشمه مي‌گيرد و در خليج حسنقلي در كشور تركمنستان به درياي خزر مي‌ريزد.

اترك رودي خروشان و سيل‌گير با بستر گلي است و با داشتن ۶۶۹ كيلومتر طول پنجمين رودخانه بلند ايران و طولاني‌ترين رودخانه تركمنستان به شمار مي‌آيد.

اين رود حدود ۲۷،۳۰۰ كيلومتر از اراضي را آبياري مي‌كند، اما به جهت مصرف زياد آب آن فقط در مواقع سيل تا دريا ادامه مي‌يابد.

بخشي از رود اترك در ناحيه چات، پس از اينچه برون به موجب قرارداد آخال در سال ۱۸۸۱ مرز رسمي ايران قاجاري و امپراتوري روسيه شد.

در سال ۱۹۲۶ به موجب قراردادي ميان ايران و شوروي قرار شد كه حداقل 50 درصد از آب اين رودخانه وارد خاك تركمنستان شود.

منطقه مراوه‌تپه با دارا بودن 5 هزار هكتار مزارع گندم و جو آبي در حاشيه رودخانه اترك، به دليل شرايط آب و هوايي خاص و استفاده از آب رودخانه اترك براي آبياري مزارع گندم نقش مهمي در توليد گندم شهرستان كلاله دارد.

X